TEKKEKÖY - 2012
TARİHİ
Tekkeköy ve civarında yapılan araştırmalar sonucunda paleolitik dönemden itibaren yerleşimin var olduğu öğrenilmiştir. Tekkeköy’ ün güneyinde yer alan bu yerleşimin tarihi M.Ö. 600.000-10.000 ‘li yıllara dayanmaktadır.
İlçedeki araştırmalarda Hitit dönemine ait katmanlara rastlanmıştır. Frigler ‘e ait kalıntılar da bulunmuştur.
Yöre M.Ö. 3.yy ortalarında Pontus devletinin sınırları içine girmiş, daha sonra sırasıyla Roma, Bizans ve Anadolu Selçuklu devletinin eline geçmiştir.
Selçuklular Anadolu’ya yerleşmeye başladığı zaman Bizans devletinin egemenliği altında olan yöreyi Türklere ve İslamiyet e açmak için, bölgenin önemini de dikkate alarak büyük Türk velisi Şeyh Zeynüddin’i buraya göndermiş ve bir tekke kurdurmuşlardır. Tahminen 1250-1330 yılları arasında yaşayan Şeyh Zeynüddin Kurduğu tekkede yolcuları, düşkünleri, fakir fukarayı kazan kurarak doyurmuştur. TEKKEKÖY adının buradan geldiği söylenmektedir.
1399’da Tekkeköy Osmanlı egemenliğine girmiştir. 1402 Ankara savaşından sonra Kubat oğullarının eline geçmiştir.1419’da çelebi Mehmet Tekkeköy’ü tekrar Osmanlı topraklarına katmıştır.
Osmanlılar döneminde burada Türkler ve Bizans döneminden kalma Rum halkı barış içerisinde yaşamışlardır. Ancak I.Dünya savaşı sırasında Türk ve Rum halkı arasındaki barış bozulmuştur. Kurtuluş savaşı sonrasında yapılan Lozan antlaşması gereği buradaki Rum halkı Batı Trakya Türkleriyle yer değiştirmiştir.
COĞRAFİ KONUMU
Samsun-Ordu Karayolunun 13km.’sinde güneye doğru 1km.içeride yer alan Tekkeköy Samsun iline bağlı Büyükşehir sınırları içinde bir merkez ilçedir.
Tekkeköy deresinin kılı ovasına açıldığı kesimde kurulmuştur. İlçe topraklarının üçte birini Çarşamba ovasının devamı oluşturur.
İlçenin doğusunda ve güneyinde Çarşamba, batısında Samsun merkez ilçe Canik,kuzeyinde Karadeniz, güney batısında Asarcık yer almaktadır.
İKLİMİ
İlçede Orta Karadeniz iklimi hâkimdir. Yazlar sıcak ve nemli, kışları ılık, ilkbahar ve sonbahar yağışlı geçer. En sıcak ay ağustos, ortalama 25C,en soğuk ay ocak, ortalama sıcaklık ise 7C derecedir.
Tekkeköy doğal güzellikleri ile hayranlık uyandıran bir yerleşimdir.
Tekkeköy bir tarafı yeşilliklerle bezeli dağlar, diğer tarafı masmavi deniz…
Tekkeköy, Trakking (yürüme turizmi) bakımından çok güzel vadilere sahiptir.Bu alan yeni yeni keşfedilmeye başlamıştır.
SOSYO EKONOMİK YAPISI
Önemli gelir kaynakları arasında tarım ve hayvancılık yer alır. İlce topraklarının üçte biri Yeşilırmak’ın biriktirdiği verimli delta ovasının devamı olup, sulu tarıma elverişlidir. tütün en büyük gelir kaynağıdır.Bugün tütün üretimi yok denecek kadar azalmıştır.
İlçede yetiştirilen karalahana, marul ve diğer sebze türleri ilçede, Samsun halinde ve İstanbul’a sevk edilerek satılır.
İlçede 1944 yılında kurulan Gelemen Devlet Üretme Çiftliği ve civarında kamu ve özel firmalar yer almaktadır. Karadeniz bölgesinin kaliteli tohumluk ve yem ihtiyacını karşılamak amacıyla 46 bin dönümlük araziye kurulmuştur. Ayrıca bölgede teknik tarımı öğretmek ve arıcılığı geliştirmekte amaçları arasındadır. Çiftlikte meyvecilik ve fidancılık da oldukça gelişmiştir. Kümes hayvancılığı alanında da üretim yapılmaktadır. Birde tarım aletleri ve makineleri tamirinin yapıldığı atölyeleri vardır.
İlçe sınırları içerisinde yer alan Karadeniz Bakır İşletmeleri, Azot Fabrikası, Kutlu kent yöresindeki Sanayi ve organize Sanayi Bölgeleri ilçenin ekonomik alanda gelişmiş olduğunu göstermektedir.
Organize sanayi yanında Gıda organize sanayide kurulmuştur.Doğal gaz dönüşümlü Elektrik santralleri,Büyük petrol firmalarının bölge merkezleri ve depoları,marka firmaların özellikle mobilya sektöründe Anayol üzerinde fabrika satış mağaza ve show roomları da Tekkeköy ilçesindedir. Ayrıca oto galerileri ve ikinci el satış galerileri de Tekkeköy ağırlıklıdır.
Tekkeköy, Çarşamba ilçeleri arasında yapılan ve 1999 yılında faaliyete geçen Havaalanı ilçeye hareketlilik kazandırmıştır.
ULAŞIM
İlçeye ulaşım genellikle karayolu ile yapılır.Samsun’a uzaklığı 14 km.dir.Samsun’dan Tekkeköy’e her an araç bulmak mümkündür.
TEKKEKÖY TARİHİ,TURİSTİK,KÜLTÜREL DEĞERLERİ
ATATÜRK EVİ müzesi:
Tekkeköy’de Kutlukent mevkiinde Samsun-Ordu karayolu üzerinde Kirazlık köprüsü yanında Atatürk’ün selanik’teki doğduğu evin aslına uygun olarak Tekkeköy Belediyesi tarafında yapılmıştır.Bugün müze halinde ciddi sayıda ziyaretcinin uğrak yeri olmuştur.Milli bayramlarda yerli ve yabancı turistlerin mutlak uğradığı müze içinde girişte promosyon hediyelik eşya reyonları,Atatürk ile ilgili doküman ve kitapların da olduğu kütüphane ve idare kısmı yer almakta olup,diğer katlarda Atatürk’ün anne ve babasının kullandığı odalar ile Atatürk’ün çeşitli dönemlerde giydiği farklı kıyafetlerin birebir örnekleri yer almaktadır.
Arka bahçe kısmında ise Cumhuriyet döneminde önemli olmuş, Ankara ilk meclis binası,Havza Atatürk evi, Amasya tamimi binası,Erzurum kongre binası gibi tarihi bina maketlerinden park düşünülmektedir
TEKKEKÖY ÖREN YERİ
Hitit ve ilk Tunç Çağı dönemlerine ait buluntular ele geçmiştir. Bu buluntulardan; Çarkta çekilmiş deve tüyü, al renkli keramikler çoğunluktadır.
Burada bulunan mezarların ilk Tunç çağına ait olduğu saptanmıştır. Gömütlerin yanında keramik, bıçak, kama gibi gereçlerin bırakıldığı görülmüştür. Siyah üzerine ak boyayla yapılmış geometrik desenlerle süslü, dişli, yivli bezemeli kapların yanında, kabartma insan yüzlü vazolar ilgi çekici buluntulardır.
Bu mezarlardan çıkan eşyaların Anadolu da bir benzerine daha rastlanmadığı belirtilmektedir.
Tekkeköy Mağaraları: Kalkolitik dönemi sergileyen yerleşim yerleridir. Bu mağaralar doğal oluşmuş ufak mağaraların genişletilerek ve oyularak iskan edilmesi sonucu meydana gelmiştir.Ana kayanın işlenmesiyle oluşturulmuş sarnıç, burç, depo, yol ve merdiven gibi eserler de yer almaktadır. Önceleri denizin mağaraların hemen yanında başladığı, hatta mağaralardaki bazı şekillerden buralara gemilerin bağlandığı daha sonra ise Yeşilırmak’ın getirdiği alüvyonlu topraklarla kıyının dolarak denizin yaklaşık 4 km. uzaklaştığı tahmin edilmektedir. Burada Roma ve Bizans dönemine ait Kilise, Çeşme ve köprü kalıntılarına da rastlanmaktadır.
İlimiz Tekkeköy sınırları içerisinde yer almaktadır. Samsun’a 14km. , Tekkeköy merkeze 1 km. uzaklıkta olup Paleolitik ve Kalkolitik dönem yerleşim yeridir. Bölgede ilk yaşam izlerinin görüldüğü bu mağaralar doğal olarak oluşmuş küçük mağaraların genişletilerek oyulması ile ortaya çıkmıştır.
1941 yılında Prof. Dr. Kılıç KÖKTEN başkanlığında Tahsin ÖZGÜÇ ve Nimet ÖZGÜÇ ‘ten oluşan bir heyet tarafından yapılan kazılar bir ay sürmüş , sonuçta Paleolitik Çağ, Mezolitik Çağ , Tunç Çağına ait buluntular ortaya çıkarılmıştır. Çınarcık ve Fındıcak vadilerinin kesiştiği yerde bulunan ve her iki vadiye de hakim olan Delikli Kaya’nın geç dönem bir Frig Kalesi olduğu bilim adamlarınca incelenmesi neticesinde tespit edilmiştir. Bu mağaralarda yaşayan Paleolitik Çağ insanı madeni tanımamış, bütün aletlerini taş, ağaç ve kemikten yapmıştır. Geçimlerini avcılık ve toplayıcılıkla sağlamışlar, taştan yontmak sureti ile yaptıkları el baltaları, mızrak uçları, kesiciler, kazıyıcılar gibi çeşitli aletleri kullanmışlardır.
TEKKEKÖY MAĞARALARI _ARKEOLOJİ VADİSİ TÜRKİYE’NİN EN ESKİ ÜÇ YERLEŞİM YERİNDEN BİRİ
KARADENİZ BÖLGESİNİN DE EN ESKİ YERLEŞİM YERİDİR.
TEKKEKÖY MAĞARALARI –ARKEOLOJİK VADİDE GERÇEKLEŞTİRLECEK PROJELER
SEYİR TERASLARI AÇIK HAVA HEYKELLERİ
DÖNEM MÜZELERİ –HİTİT –FRİG MÜZESİ DÖNEM MÜZESİ-MEZOLİTİK-İLK TUNÇ ÇAĞI
TEKKEKÖY VADİSİ (Tekkeköy Mağaraları) bulunduğu bölgede üç ayrı dönem müzeleri yapılacaktır.
Paleolitik-prehistoria dönemi – mezolitik ve ilk tunç çağı dönemi ve Hitit-frig dönemi olmak üzere üç ayrı müze ve promosyon merkezi,kafeterya,atlı ve yaya gezi parkurları olacaktır.
GEZİ PANELLERİ SEYİR TERASLARI –KUZEY CEPHESi
TEKKEKÖY ANA MAĞARA GİRİŞ DÜZENLEMESİ
TURİSTLER İÇİN ETKİNLİK PANELLERİ Fındıcak deresi ıslahı
Promosyon çarşısı – seramik atölyesi fındıcak deresi vadisi gezi parkuru
Açık hava gezi parkuru – dönemsel yaşantı heykelleri
Paeolitik dönem müze projesi
TEKKEKÖY ARKEOLOJİ VADİSİ
TEKKEKÖY MAĞARALARI
Tekkeköy mağaraları arkeolojik vadi
Atlarla gezi parkuru..
TEKKEKÖY MAĞARALARI
Arkeoloji dönem müzeleri
Prehistorya müzesi taslak proje örnekleri
FRİG KALESİ MERDİVENİ
Gelecekte Tekkeköy Mağaraları ve arkeolojik vadi bölgenin turizm merkezi olacaktır.
Tekkeköy’ün adının nereden geldiği ve Şeyh Zeynettin (Şeyh Yusuf Zeynuddin)
:
1100’lü yıllarda Selçuklu Türklerinin buraya gelerek “Sarımsak Köyü” ismi ile anılan yere yerleştikleri bilinmektedir. O zamanlar Orta ve Doğu Karadeniz’in ulaşım merkezi olarak stratejik önemi olan bu yere Büyük Türk Velisi Şeyh Zeynettin gelerek bir tekke kurmuştur. Bu tekkede Türk-İslam geleneklerine göre din, ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin fakir yolculara ve ihtiyaç sahiplerine yardımlar yapılmıştır. Daha sonraları Sarımsak Köyü, Çakaloğlu, Damlıova ve Öküzoğlu yerleşim birimleri birleşerek TEKKEKÖY adını almıştır.
Şeyh Yusuf Zeynüddin camii ve Türbesi: Şeyh Yusuf Zeynüddin, Anadolu Selçuklu devleti zamanında yaşamış büyük islam velisidir.Gavs-ıAzam Şeyh Abdülkadir-i Ceylani hazretlerinin torunudur. Camii kendisi tarafından 1285 yılında yapılmıştır. Türbesi ise caminin bahçesinde yer almaktadır.
Türbe camii içi
Altınkaya Kilisesi: Kutlukent - Altınkaya mevkiindedir. Bölgenin en eski kilise mimari yapı özelliğine sahiptir.Restore edilerek Tekkeköy Belediyesi tarafından Mübadele Müzesi olarak kullanılması planlanmıştır.
Aşağıçinik ESKİ AK KİLİSE
Kemerli çeşme: Kutlukent-Çırakman mahallesindedir.Restorasyon projesi kapsamında aslına uygun şekilde Tekkeköy Belediyesinde turizme açılacaktır.
ANTYERİ ESKİ KİLİSESİ
Ant yeri kilisesi günümüze kadar sapasağlam gelmiş ender tarihi mekanlardandır.
Ve bugün için çevre düzenlemesi yapılarak turizme kazandırılacaktır.
Yel değirmeni: Kutlukent-Çırakman mahallesinde kendi adı ile anılan ve rüzgarı çok olan tepeye 1905 yılında Rusya’ya çalışmaya giden Rum halk tarafından yapılmıştır. Bugün için Tekkeköy Belediyesi tarafından aslına uygun restore ettirilerek turizme kazandırılmıştır.
Restore edilen yel değirmeni karadenizde tek yel değirmenidir.Türkiye genelinde ise en büyük hacimli üç-dört değirmenden birisidir.
Gerçek anlamda organik olarak üretilmiş buğdağ,darı ve çavdardan öğütülerek un elde edilerek
Gelen yerli ve yabancı turistlere özel olarak hazırlanmış ambalajlarda hediyelik ürün olarak ikram edilecektir.
TEKKEKÖY YEL DEĞİRMENİ
Altı Pencere(Kaya Mağaraları): Kutlu kent-merkez mahallede yarık kaya mevkiindedir. Sarp kayalar üzerindedir.Geç dönem kaya mezarlarıdır.
DELİKLİ KAYALAR DİYE BİLİNEN KAYA MEZARLARI
ASARAĞAÇ GEÇ HELENİSTİK DÖNEM MEZARI
ASARAĞAÇ RUM ÇEŞMESİ
Gezi ve Mesire Yerleri :
Asarağaç piknik ve mesire alanı ve BAYRAK TEPE (Seyir Terası):
Bölgenin en büyük rekreasyon alanına sahip Asarağaç piknik ve mesire alanı her mevsim uğrak yeri olmuştur.Özellikle yaz aylarında yer bulması zor olan ve piknik için ideal bir yerdir.Doğallığa yakın bir şekilde şelale ve akan su olan bu alanda piknik masaları ve çeşmeler,çocuklar için oyun parkı,mescit,alışveriş mekanı ve Tomruk restoran adı ile anılan tamamen ağaç ve ahşaptan yapılmış bir restoran bulunmaktadır.
Piknik alanından 4-5 kilometre yukarı zirveye çıkıldığında ise Karadenizin en yüksek ve en büyük Türk Bayrağı’nın dalgalandığı seyir terasının da yer aldığı yere çıkılır.55 metre yükseklikte ve 300 m2 alanı kaplayan büyüklükte Türk Bayrağı görülmeye değer..
Ayrıca Samsun’u ve Tekkeköy arazilerinin alabildiğine uzandığı ovaların en güzel görüldüğü yer burasıdır..
ASARAĞAÇ PİKNİK MESİRE ALANI –TOMRUK RESTORAN
ASARAĞAÇ TEPESİ (BAYRAK TEPE) SEYİR TERASI
ASARAĞAÇ PİKNİK ALANI ŞELALELİ ALAN
Seyir terası…
İlçede Gelemen mevkiinde yer alan Costal sahili ve Bülbül deresi, ender kalmış doğal kumsal için güzel bir örnektir. Burası Samsun ilindeki doğal değeri yüksek alanlardan biri olarak belirlenmiştir.
Costal mevkii doğal plajı özelliği taşımaktadır. Kıyıdaki Bülbül deresi balık tutma hobisi için ve içeriye girildikçe yüksekliği 700-800 m. civarında olan Kapaklı Pınar tepesi, Kıran tepe, Azman tepesi doğal güzellikler bakımından görülmesi bakımından uygun mekanlardır.
Tekkeköy deresi vadisi doğa ile baş başa kalmak isteyen insanlar için en uygun yerlerden birisidir. Tekkeköy mağaraları ise özellikle gün batımında ilginç görüntüler oluşturmaktadır.
Kutlukent - Asarağaç Mahallesi Tuzla mevkiinde 50 dekarlık ormanlık arazi piknik ve doğa yürüyüşlerine en uygun alandır.
Tekkeköy Merkez ilçe sınırları içinde Büyüklü,Aşağıçinik,Asarağaç mahallelerinde Rumlardan kalma rum çeşmeleri mevcuttur.
Ayrıca Aşağıçinik mahalle sınırları içinde Ak kilise adı ile bilinen mimari yapı da restore edilerek bölgenin turizmine katkı sağlayacak eğitim ve kültür merkezi olarak işlevsellik katılacak bir mekana dönüştürülecektir.
Aşağıçinik mevkiinde Karadeniz bölgesinin en büyük rekreasyon piknik ve mesire alanı da Tekkeköy Belediyesi tarafından projelendirilip hayata geçirilecektir.
BELİRLİ GÜNL
Tekkeköy Belediyesi her yıl geleneksel olarak KÜLTÜR,DOĞA ve TURİZM FESTİVALİ düzenlemektedir.Ayrıca yörenin özelliği nedeniyle geleneksel Yağlı Güreşler festival kapsamında yapılmaktadır.
Genellikle Büyüklü ve kışla yöresinde panayırlar düzenlenir. Bu panayırlarda yağlı pehlivan güreş müsabakaları ve çeşitli eğlenceler yapılır.
Mayıs ayının 6. günü Hıdrellez kutlamaları yapılır. O gün kimse iş tutmaz, piknik yapılır, oyunlar oynanır, adaklar adanır.
Genellikle mübadil köylerinde kutlanan Pilav Bayramı, Çal Bayramı, Dede dağ Bayramı,Koyun yoğurt Bayramı vardır.
Heryıl geleneksel olarak Asarağaç piknik ve mesire alanında gerçekleştirilen Balkan Türkleri ve Mübadiller Buluşması en önemli etkinlikler arasında yer almaktadır.
FOLKLORİK DEĞERLER
Yöre insanı yerli halk, dışarıdan gelenler ve mübadiller olmak üzere üç gruptan oluşmaktadır. Mübadil gelen halk kendi kültürel özelliklerini korumakla birlikte, diğerleriyle de kaynaşmışlardır.
Yörede oynanan oyunlar çok çeşitlidir. Yerli halk arasında Çiftetelli, karşılama ve horon oyunları yaygındır. Oyunlar tek davul çift zurna veya kemençe eşliğinde oynanmaktadır. Yerli halkın düğünlerde “Öndül” ve güreş müsabakaları düzenlenir.
Mübadil düğünlerinde ise konuklar bir bayrağa para asarak, koç ve dana gibi hediyelerle yola çıkar, düğün evine yaklaşırken bir haberci aracılığıyla yada havaya ateş açarak geldiklerini haber verip karşılanmak isterler. Düğün evi de onları davul zurna ile karşılamaya gider. Düğün alanına gelen konuklara ikramlarda bulunulur. Damada düğün alanında tıraş yapılırken,yakasına para asılır.
. Oyunlar ise Cuguş (Zigoş), karşılama,Debreli hasan, Telgrafın Telleri, Tombul Gelin, Kamber,
Hüseyin ağa,Çoban kızı, Kasap oyunları, Çiftetelli, Mevlana vb. gibi oyunlardır.
Ayrıca Tekkeköy kültürel açıdan zengin bir potansiyele sahiptir.Karadenizin doğusundan gelip yerleşenler(Artvin,Rize,Ordu,Giresun,Gümüşhane)ile Gürcü,Çerkez ve Güneydoğu kökenli insanların varlığı da bu zenginlikte pay sahibidirler.yerleşik Roman vatandaşlarımızın renkli kültürleri Tekkeköy Kültüründe özel bir yere sahiptir.Bu nedenle düğünlerde horon,karşılama,halay,çiftetelli gibi oyunlar sıkça görülür.Çift zurna ve tek davullu müzikler yanında kemençe,tulum,bağlama gibi enstrumanlar da düğünlerde çalınır.
Hıdrellez kutlamalarında kızlar tarafından erkeklere yakıştırmalı maniler söylenir. Dilekler tutulur. Yapılan yöresel yemekler yenir. Genellikle mübadil köylerinde kutlanan Pilav, Çal,Dede dağ,Koyu yoğurt bayramlarında müşterek para toplanarak, köy meydanına kazanlar kurulur, komşu köylerden misafir davet edilerek yemekler yenir.
Tekkeköy Belediyesi Bayanlar Lokali..
GELENEKSEL TEKKEKÖY BELEDİYESİ YAĞLI GÜREŞLERİ.
Tekkeköy Çırakman Kültür EVİ..
YEMEKLER
Yöre yemekleri arasında Kazlı Pilav, Etli yufka, Fırın kebabı, Kuskus, Düğün Çorbası, Etli kazan pilavı, Gama denilen pide, Tarhana yaygın olarak yapılmaktadır. Tekkeköy da hamsili yemeklerde yapılır. Bunlar; Hamsi Tava, Hamsili Pilav, Hamsili ekmek, Kiremitte Hamsi gibi yemeklerdir.
yörenin inciri Türkiye’nin en güzel incirlerindendir.
KONAKLAMA VE YEME- İÇME
İlçede bulunan turistik belgeli otel airport resort oteli ve dinlenme tesisleri, Çarşamba yolu üzerinde, Tekkeköy sapağından az ileride yer alır. İlçede lokantalar mevcuttur.Candal tesisleri,Keribey konağı,Yaz gülü,Yeşiloğlu gibi Kutlu kent Kirazlık mevkiinde yolculara ve yerli halka hizmet veren yeme-içme tesisleri de yer almaktadır.
Tekkeköy’ün eti meşhur ve lezzetlidir.Eskiden beridir hayvancılığın da yaygın olduğu Tekkeköy ilçesine gelenler Tekkeköy içinde ki ve sanayi içinde yer alan restoranlar da lezzetli et yemekleri yiyebilirler.
Tekkeköy’ün verimli toprakları tarım vb.ürünler için çok elverişlidir.
